Zelf bokashi-activator maken: het recept met tarwezemelen, EM-1 en melasse stap voor stap

Afdrukken

Bokashizemelen, de activator die u over elke laag afval strooit, kunt u prima zelf maken: drie ingrediënten, hooguit een uur voorbereiding en daarna drie weken geduld. Dat is voordelig zodra u het hele jaar door bokashi maakt.

Hier is ons basisrecept, het recept dat bij onze kit hoort, met aanwijzingen om het resultaat te beoordelen, te drogen en te bewaren, plus een variant zonder EM. En als u van zelfmaken houdt: ook de emmer zelf kunt u in elkaar knutselen. Zie onze fiche Zelf een bokashi-emmer maken.

Ingrediënten en benodigdheden

Voor 1 kg tarwezemelen hebt u nodig:

• 1 kg tarwezemelen, goed droog en zonder muffe geur. Onze ggo-vrije tarwezemelen zijn hier uitstekend geschikt voor;
• 30 ml EM-1, de moederoplossing van effectieve micro-organismen: onze EM-1 moederoplossing;
• 30 ml melasse, die als voedsel voor de micro-organismen dient. Rietmelasse of bietenmelasse maakt niet uit: beide leveren de suikers die de fermenterende micro-organismen nodig hebben. Onze bietenmelasse, die in onze kit zit, is dus uitstekend geschikt, net als onze suikerrietmelasse. Kies pure melasse, zonder toevoegingen;
• 500 ml chloorvrij water.

Benodigdheden: een pan, een weegschaal, een maatbeker, een lepel, een grote teil, een zwarte, ondoorzichtige vuilniszak en een luchtdichte bak die groot genoeg is voor de zak (emmer met deksel of grote doos).

Wilt u niets bij elkaar hoeven zoeken? Onze kit om uw eigen activator voor Bokashi & Compost te maken bevat 4 of 8 kg tarwezemelen uit de Gers, 250 ml EM-1, 250 ml bietenmelasse uit de Béarn, een maatlepel van 20 ml en het recept: genoeg voor maximaal 8 kg activator, bij voorkeur in porties van 1 kg zodat hij altijd vers is. Zelf zorgt u nog voor het chloorvrije water, de weegschaal, de pan, de teil, de zwarte zak en de luchtdichte bak.

Lauw, chloorvrij water: waarom dat zo belangrijk is

Chloor in leidingwater houdt microben in de leidingen in toom. De fabrikanten van EM wijzen erop: het vermindert ook de vitaliteit van de micro-organismen die u aan het werk wilt zetten, en kan de fermentatie laten mislukken.

• Leidingwater: laat het 24 uur in de open lucht staan, in een brede, onafgedekte bak, zodat het chloor kan verdampen. Het eenvoudigst is om het de avond van tevoren klaar te zetten.
• Andere oplossingen: water gefilterd met actieve kool (waterfilterkan) of plat bronwater uit de fles.

Ook de temperatuur telt: micro-organismen komen beter op gang in lauw water, tussen 25 en 30 °C. Te warm water kan een deel ervan doden: giet EM-1 dus nooit in heet water. Zonder thermometer moet het water op de binnenkant van uw pols nauwelijks lauw aanvoelen.

Het recept voor 1 kg zemelen

1. Verwarm het water: verwarm 500 ml chloorvrij water rustig in de pan tot 25 à 30 °C. Het mag nooit koken.
2. Voeg de EM-1 toe: giet 30 ml EM-1 in het lauwe water en roer met de lepel.
3. Voeg de melasse toe: giet er 30 ml melasse bij en roer opnieuw tot die goed is opgelost.
4. Weeg de zemelen af: doe 1 kg tarwezemelen in de teil.
5. Besprenkel de zemelen in een paar keer met het mengsel en meng tussendoor steeds door. De zemelen zwellen op doordat ze het vocht opnemen.
6. Kneed langdurig met de hand om het vocht goed te verdelen, tot u balletjes zemelen kunt vormen die gemakkelijk uit elkaar vallen.
7. Doe ze in de zak: stop de zemelen in de zwarte zak, druk ze aan om zoveel mogelijk lucht eruit te krijgen en sluit de zak met een stevige knoop.
8. Sluit de zak op in de luchtdichte bak, op een warme, donkere plek.
9. Wacht drie weken zonder ook maar één keer te openen.

Wilt u liever een vloeibare geactiveerde oplossing (EM-A) maken, zie dan onze fiche EM-1 activeren.

De juiste textuur: vochtig, maar niet doorweekt

Dit is het beslissende punt. Knijp een handvol samen in uw hand:

• het is goed als er een balletje ontstaat dat zijn vorm houdt en daarna gemakkelijk tussen uw vingers verkruimelt, zonder dat er ook maar één druppel uitloopt;
• het is te nat als er water tussen uw vingers uitkomt of als het balletje kleverig wordt als deeg: voeg een klein handje droge zemelen toe en kneed opnieuw.

Voeg geen water toe bovenop de 500 ml: te vochtige zemelen zijn de belangrijkste oorzaak van groene of zwarte schimmel. Lijken ze in het begin wat droog, kneed dan langer door: de zemelen nemen het vocht geleidelijk op.

Drie weken fermentatie zonder te openen

In die drie weken vermenigvuldigen melkzuurbacteriën en gisten zich door de melasse te verbruiken, zonder zuurstof. Net als in uw bokashi-emmer is lucht de vijand.

• Open de zak niet, ook niet even om te kijken. De lucht die binnenkomt kan al genoeg zijn om de fermentatie te laten mislukken.
• Bewaar hem warm, bij voorkeur tussen 20 en 30 °C, uit het licht, bijvoorbeeld in een kast. In de kou vertraagt de fermentatie; vermijd zowel vorst als een plek boven op de verwarming.

Andere recepten houden het bij twee weken; wij kiezen voor de zekerheid liever drie, zeker in een koel huis.

Wist u dat?

Het witte laagje dat soms op de gefermenteerde zemelen verschijnt, is hetzelfde als in een geslaagde bokashi-emmer: een goed teken, geen schimmel om u zorgen over te maken.

Geslaagd of mislukt: waar let u op?

Het is geslaagd als:

• de zemelen gefermenteerd ruiken: zoetzuur, naar gist, bier of cider, soms licht alcoholisch;
• een wit donslaagje een deel van het oppervlak bedekt, of er niets te zien is: allebei normaal.

Het is mislukt als:

• er groene, blauwe, zwarte of roze schimmels zijn verschenen;
• de zemelen rot, naar riool of muf ruiken.

Mislukte zemelen zijn niet meer te redden: doe ze op de composthoop of graaf ze in, en begin opnieuw met extra aandacht voor het vocht, het water en de afsluiting van de zak.

Drogen en een jaar bewaren

Uw zemelen zijn klaar. U hebt twee mogelijkheden:

• Zo gebruiken, vochtig: bewaar ze in een luchtdichte bak, uit de zon, op een koele, droge plek, en sluit goed af na elk gebruik. Gebruik ze bij voorkeur in de weken daarna.
• Laten drogen om ze ongeveer een jaar te bewaren: spreid ze in een dunne laag uit op een blad of een schone doek, in een droge, geventileerde ruimte, buiten direct licht. Keer ze af en toe om. Reken op enkele dagen: ze moeten droog en kruimelig zijn en niet meer vochtig aanvoelen.

Gebruik geen oven, verwarming of direct zonlicht: te veel warmte beschadigt de micro-organismen. Eenmaal droog bewaart u ze in een goed gesloten pot of emmer, droog en donker. Op het moment van gebruik moeten ze nog steeds zuur of naar gist ruiken; ruiken ze muf, vervang ze dan. Voor de dosering in de emmer, zie onze fiche Bokashizemelen: functie, dosering en bewaren.

Het advies van Emy

Schrijf de productiedatum met een stift op de pot. Zo ziet u in één oogopslag welke batch u eerst moet gebruiken, en wanneer u de volgende moet maken.

Hoeveel moet u maken? Voor een gezin van vier personen rekent men vaak 2 tot 6 kg zemelen per jaar: 1 kg gaat dus ongeveer twee tot zes maanden mee, afhankelijk van uw afval en hoe royaal u strooit.

Variant zonder EM: zelfgemaakt melkzuurserum (en de beperkingen ervan)

Sommige tuiniers vervangen EM-1 door een zelfgemaakt serum van melkzuurbacteriën. Het principe: u laat het spoelwater van rijst een paar dagen in de open lucht fermenteren en voegt daarna een klein deel ervan toe aan melk, die in ongeveer een week stremt. De gelige vloeistof die u overhoudt, gebruikt u vervolgens net als EM-1, met melasse en zemelen.

Deze methode werkt bij veel gebruikers, maar heeft haar beperkingen: de populatie micro-organismen is niet gecontroleerd en verschilt van keer tot keer, ze is minder divers dan EM (u strooit dus wat meer zemelen in de emmer), en de bereiding kost twee tot drie weken extra, met meer kans op mislukking.

Maakt EM echt het verschil? Er zijn weinig gepubliceerde studies, en in sommige proeven werd geen verschil in plantengroei gevonden tussen bokashi gemaakt met of zonder EM: we zetten het op een rij in onze fiche Bokashi en effectieve micro-organismen: wat de wetenschap er echt over zegt. Voor een constant resultaat raden wij EM-1 aan, de betrouwbaarste en eenvoudigste oplossing.

Om te onthouden

Ons recept: 1 kg tarwezemelen, 500 ml chloorvrij water van 25-30 °C, 30 ml EM-1 en 30 ml melasse. Vochtige maar niet doorweekte zemelen, een goed aangedrukte zwarte zak in een luchtdichte bak, drie weken warm zonder te openen, en daarna drogen in de schaduw om ze een jaar te bewaren.

Samengevat

Zelf bokashi-activator maken is eenvoudig: 500 ml lauw, chloorvrij water, 30 ml EM-1, 30 ml melasse en 1 kg tarwezemelen, gekneed tot vochtige maar niet doorweekte zemelen, gevolgd door drie weken fermentatie in een aangedrukte zwarte zak, warm en zonder te openen. Een gefermenteerde geur en eventueel een wit laagje betekenen dat het gelukt is; gekleurde schimmels of een rotte geur dat het mislukt is. Snel gebruikt of in de schaduw gedroogd zodat hij een jaar meegaat, vervangt hij de activator uit de winkel.

Bijbehorende producten

Bestseller

EM Bokashi vijverbal | 4 stuks

Slib verminderen en verwijderen in bassins, vijvers en poelen

€ 24,10

Bestseller

Bokashi EM compostactivator | Zak van 1 kg

Per stuk of in sets van 2 of 3 zakken

€ 7,83

GMO-vrij tarwezemelen | Zak van 4 kg

€ 8,18

Kit om je eigen Bokashi- & Compostactivator te maken | Kit 4 kg

Compleet pakket van 4 of 8 kg

€ 22,69

Andere werelden van de gids

Wormencompostering30 fiches →Composteren25 fiches →EM-micro-organismen26 fiches →