Bokashi-zemelen (EM-activator): functie, dosering, bewaren, en kopen of zelf maken

Afdrukken

Bij bokashi is de emmer het omhulsel, maar de zemelen doen het werk. Dit bruine mengseltje, dat naar gist ruikt, levert de micro-organismen die uw afval laten fermenteren in plaats van rotten. Zonder zemelen geen betrouwbare fermentatie.

Wat zit erin? Waarom zijn ze onmisbaar? Hoeveel moet u gebruiken, en hoe weet u of ze nog goed zijn? Hier leest u alles over de activator, zodat u er genoeg van gebruikt zonder te verspillen.

Wat zijn bokashi-zemelen?

Bokashi-zemelen, ook wel activator, starter of ‘bokashi-korrels’ genoemd, zijn een droge drager vol fermentatie-micro-organismen. Meestal worden ze gemaakt van:

• tarwezemelen, het omhulsel van de graankorrels, dat als drager dient: licht, absorberend en met een groot oppervlak voor de micro-organismen. Sommige fabrikanten gebruiken ook rijstzemelen, speltkaf of zaagsel;
• effectieve micro-organismen (EM), een mengsel dat vooral uit melkzuurbacteriën bestaat, aangevuld door de fabrikanten met gisten en fotosynthetische bacteriën;
• melasse, een stroop uit suikerbiet of suikerriet, die de micro-organismen bij de start voedt;
• niet-gechloreerd water.

Het vochtige mengsel wordt luchtdicht aangedrukt en fermenteert enkele weken, als een kleine bokashi. De micro-organismen vermenigvuldigen zich, waarna de zemelen vaak worden gedroogd om ze houdbaar te maken. Onze Bokashi EM-compostactivator wordt zo gemaakt, bij ons op de boerderij, en daarna licht gedroogd: hij is twee jaar houdbaar en de productiedatum staat op het zakje. Wilt u precies weten wat EM is en welke producten er in het assortiment zijn, lees dan onze fiche EM-1, EM-A, Microferm: het juiste EM-product kiezen.

Wist u dat?

Eenmaal gedroogd fermenteren de zemelen niet meer: de micro-organismen gaan als het ware in winterslaap. Het vocht van uw afval wekt ze weer, wanneer u de zemelen in de emmer strooit. Daarom blijven goed droge zemelen maandenlang goed, terwijl vochtig gebleven zemelen veranderen en sneller bederven.

Waarom u niet zonder kunt

Uw afval bevat al duizenden microben, waaronder melkzuurbacteriën. Maar er zitten ook rottingsbacteriën op, vooral op vlees, vis en restjes die al wat ouder zijn. In een gesloten emmer is het een wedloop: wie het eerst de overhand krijgt, bepaalt het verloop.

De zemelen laten de balans op drie manieren de goede kant op doorslaan:

• ze enten elke laag massaal met melkzuurbacteriën, die het milieu al in de eerste dagen verzuren;
• ze leveren wat gemakkelijk bruikbaar voedsel, dankzij de melasse en de zemelen;
• ze nemen een deel van het vocht op aan het oppervlak, waar het contact met lucht het grootst is.

Zonder activator kan een gesloten emmer afval naar rotte eieren of riool gaan ruiken in plaats van naar augurk. Er bestaan zelfgemaakte alternatieven, bijvoorbeeld op basis van wei, maar de resultaten zijn wisselvalliger: u moet er dan meer van gebruiken.

Hoeveel gebruikt u?

De basisdosis

Handleidingen en gidsen noemen verschillende doseringen: volgens de een een lepel van 20 ml per keer, volgens de ander twee eetlepels, of een tot twee eetlepels per liter afval. Al deze adviezen liggen in dezelfde orde van grootte. Wij raden aan:

• op de bodem van de lege emmer: een dosis van 20 ml op het rooster;
• op elke laag afval van 3 tot 5 cm: een dosis van 15 tot 20 ml, ongeveer een goed gevulde eetlepel of een klein handje, verdeeld over het hele oppervlak;
• op de laatste laag, als de emmer vol is: een dubbele dosis.

Met onze Maatlepel 20 ml hoeft u niet na te denken. Alle handelingen worden beschreven in onze fiche Uw eerste bokashi-emmer starten.

Wanneer u meer gebruikt

• Vlees, vis, kaas, eieren: deze eiwitrijke restjes zijn het kwetsbaarst. Wees op deze lagen duidelijk royaler. Onze fiche Welk afval mag in een bokashi beschrijft de voorzorgsmaatregelen.
• Zeer vochtig afval: meloen, watermeloen, uitgeperste citrusvruchten, sla, restjes gekookte groenten.
• In de winter, als de ruimte koel is: de micro-organismen werken dan langzamer.
• Bij het minste teken dat het misgaat: een geur die onaangenaam wordt, gekleurde schimmelplekken. Een flinke dosis zemelen en zorgvuldig aandrukken lossen het vaak op. Onze fiche Schimmel in de bokashi helpt u onderscheid te maken.

En als ik te veel gebruik?

Te veel zemelen schaadt de fermentatie niet: ze worden gewoon verspild en voegen wat droge stof aan de emmer toe. Bij twijfel dus liever iets te veel dan te weinig, zonder elke laag onder een dikke korst te begraven.

Ter indicatie: reken op 2 tot 6 kg zemelen per jaar voor een gezin van vier personen. Een zak van 1 kg gaat dus ongeveer twee tot zes maanden mee, en eerder zes maanden voor een huishouden van twee personen. Met een zeer royale hand of veel vlees, vis en vochtige restjes kan hij maar een maand meegaan.

Om te onthouden

De juiste dosis: ongeveer 20 ml zemelen per laag afval van 3 tot 5 cm, meer voor vlees, vis, vochtig afval en in de winter. Bij twijfel liever iets meer dan iets minder.

Goede zemelen herkennen

Een goede activator herkent u eerst aan de geur. Hij ruikt naar gist, brood, bier of zoetzuur, soms licht alcoholisch. Hij is droog of nauwelijks vochtig, bruin van kleur en verkruimelt gemakkelijk. Wat draadjes of een licht wit waas zijn geen reden tot zorg: dat is een spoor van de fermentatie.

Vervang uw zemelen als u een van deze tekenen ziet:

• ze ruiken muf, bedompt of rot;
• ze ruiken helemaal nergens meer naar: de micro-organismen zijn waarschijnlijk te verzwakt;
• er zit groene, blauwe of zwarte schimmel op;
• ze zijn vochtig en kleverig geworden, of vormen harde klonten.

Twijfelachtige zemelen horen niet in de emmer, waar ze een verkeerde fermentatie kunnen starten. U kunt ze wel uitstrooien over uw tuincomposter.

Goed bewaren

• In een luchtdichte verpakking: het goed gesloten originele zakje, een doos met deksel of een pot.
• Droog: vocht is de grootste vijand, want het zet de fermentatie in de zak weer in gang.
• Beschermd tegen licht en warmte: liever een koele kast dan de vensterbank of de bovenkant van de oven.
• Niet te lang: gedroogd en goed opgeslagen zijn zemelen volgens de fabrikanten een tot twee jaar houdbaar. Die van ons blijven twee jaar goed vanaf de productiedatum op het zakje; reken voor zelfgemaakte zemelen eerder op een jaar.

Het advies van Emy

Schep de zemelen altijd met een goed droge lepel en sluit de zak meteen daarna. Een natte lepel of een open zak bij de gootsteen is genoeg om de hele verpakking vocht te laten opnemen.

Kopen of zelf maken?

Een kant-en-klare activator kopen is voor beginners de eenvoudigste oplossing: de fermentatie is al onder controle, en de zemelen zijn droog en gelijkmatig. Dat raden wij aan voor de eerste emmers.

Zelf zemelen maken wordt interessant als u regelmatig of met meerderen bokashi maakt. U hebt tarwezemelen, EM-1, melasse en niet-gechloreerd water nodig, plus drie weken fermentatie zonder te openen en daarna drogen. Ons Pakket om uw eigen Bokashi- & Compostactivator te maken bevat alle ingrediënten, en ons volledige recept, stap voor stap, vindt u in onze fiche Zelf bokashi-activator maken.

Vraagt u zich ten slotte af wat de micro-organismen werkelijk bijdragen, naast het starten van de fermentatie? Onze fiche Bokashi en EM: wat de wetenschap zegt zet het zonder overdrijving op een rij.

Samengevat

Bokashi-zemelen zijn tarwezemelen die met effectieve micro-organismen en melasse zijn gefermenteerd, en meestal gedroogd om ze houdbaar te maken. Ze zijn onmisbaar, want ze enten elke laag met melkzuurbacteriën en geven de fermentatie de voorsprong die ze nodig heeft op de rotting. Reken op ongeveer 20 ml per laag van 3 tot 5 cm, meer voor vlees, vis, vochtig afval en in de winter. Goede zemelen ruiken naar gist of zoetzuur; ruiken ze muf of nergens meer naar, vervang ze dan. Bewaar ze droog, koel, donker en goed gesloten: die van ons blijven tot twee jaar goed (productiedatum op het zakje), zelfgemaakte zemelen ongeveer een jaar.

Bijbehorende producten

Bietenmelasse | Fles van 250 ml

Dierenvoeding of om EM (A+) te activeren, van 250 ml tot 10 liter

€ 4,85

GMO-vrij tarwezemelen | Zak van 4 kg

€ 8,18

Bestseller

EM Bokashi vijverbal | 4 stuks

Slib verminderen en verwijderen in bassins, vijvers en poelen

€ 24,10

Doseerlepel 20 ml

Hoeveelheden nauwkeurig meten

€ 2,93

Andere werelden van de gids

Wormencompostering30 fiches →Composteren25 fiches →EM-micro-organismen26 fiches →