Bokashi en wormenbak: zo geeft u uw gefermenteerde bokashi aan de wormen zonder ze te verzuren

Afdrukken

Heeft u al een wormenbak en twijfelt u of u er een bokashi-emmer bij zult nemen? Of andersom? De twee methoden vullen elkaar goed aan, zeker in een appartement: bokashi neemt de resten op waar wormen niet van houden, en de wormen kunnen daarna het werk afmaken met de gefermenteerde voorcompost.

Maar de combinatie vraagt wat fingerspitzengefühl. Bokashi is zuur, en wormen houden van een neutraal milieu. Hieronder leest u hoe u beide samen laat gaan zonder uw wormenkolonie in moeilijkheden te brengen, en wat u er eerlijk gezegd van mag verwachten.

Waarom de twee methoden combineren

Een wormenbak leeft vooral van groenteschillen. Vlees, vis, zuivel, gerechten met saus of grote hoeveelheden citrusvruchten horen er niet in, zoals we uitleggen in onze fiche Wat geeft u de wormen te eten?. De bokashi-emmer daarentegen neemt de meeste van die resten wel op.

Door beide te combineren, verwerkt u bijna al uw keukenafval, ook zonder tuin:

• schillen en koffiedik gaan rechtstreeks naar de wormen;
• etensresten, vlees en vis in kleine stukjes en citrusvruchten gaan in de bokashi;
• een deel van de gefermenteerde bokashi gaat daarna in kleine porties naar de wormenbak.

Heeft u nog geen uitrusting, dan leent een etagemodel zoals de WORMbox-wormenbak zich goed voor deze combinatie, omdat u er makkelijk een hoekje voor de bokashi in kunt vrijhouden. Bokashi heeft ook een voordeel voor de wormen: het materiaal is al zacht geworden door de fermentatie en dus makkelijk af te breken voor de micro-organismen waarvan de wormen leven.

Het probleem: zuurgraad en zout

Compostwormen gedijen goed in een milieu met een pH rond het neutrale punt, tussen 7 en 8. Gefermenteerde bokashi is echter erg zuur: het sap heeft volgens metingen een pH van 3,5 tot 4,9. Legt u er een grote hoeveelheid van in, dan daalt de pH van het hele strooisel en kunnen de wormen er niet meer van weg.

Toch kunnen wormen goed met een zure toevoeging omgaan, op één voorwaarde: dat ze die kunnen ontwijken. In een hoekje gelegd, wordt de bokashi eerst een paar dagen genegeerd, soms een tot twee weken, tot de zuurgraad daalt door het contact met het strooisel. Daarna komen de wormen dichterbij en eten ze ervan.

Nog een aandachtspunt: zout. Resten van bereide gerechten maken de bokashi zouter, en zout droogt wormen uit. In een veldproef waarin wormen met en zonder bokashi werden vergeleken, bevatten de "bokashi"-monsters overigens meer natrium. Op de tekening: een laag droog karton (1), een kleine portie bokashi (2) en fijngemalen eierschalen (3), in één hoek van de bak.

Wist u dat?

Iemand die in één keer te veel bokashi in een wormenbak binnenshuis had gedaan, zag de hele bak zuur worden. Dezelfde bokashi, in een kleinere hoeveelheid gegeven aan een grote buitenbak, was snel opgegeten. Het draait dus allemaal om de dosis.

De methode: kleine porties, in een hoekje, op droog strooisel

1. Kies een emmer met vooral plantaardige resten. Bevat uw emmer vooral vlees, zuivel, vet of zoute resten, graaf hem dan liever in of doe hem op de composthoop.
2. Laat de bokashi goed uitlekken: giet nooit het sap uit de emmer in de wormenbak.
3. Maak een schuilplek: spreid in een hoek van de actieve bak een laag droog strooisel uit, versnipperd bruin karton of krantenpapier. Dat neemt vocht op en dient als bufferzone.
4. Leg een kleine hoeveelheid bokashi op dat strooisel, om te beginnen zo'n klein kommetje, nooit de hele emmer. Geen enkele bron noemt een precieze dosis: dit is een voorzichtig vertrekpunt, dat u aanpast aan de grootte van uw bak.
5. Bestrooi met fijngemalen eierschalen of met onze RegulaWorm, om de zuurgraad te helpen corrigeren.
6. Dek af met wat droog strooisel of een vochtig vel karton.
7. Wacht tot alles op is voordat u opnieuw bokashi toevoegt, en voer de wormen elders in de bak gewoon verder.

Verhoog de hoeveelheden geleidelijk en houd daarbij uw wormen in het oog. De rest van de emmer kan gesloten enkele weken wachten, of via een grondbak gaan, zoals uitgelegd in onze fiche Geen tuin? Wat doet u met uw bokashi.

Het advies van Emy

Meng de bokashi met minstens evenveel versnipperd karton, krantenpapier of kokosvezel voordat u hem in de bak legt. Dat strooisel neemt overtollig vocht op, verdunt de zuurgraad en geeft de wormen materiaal waar ze van houden.

Een zachtere variant: eerst laten rijpen

Zijn uw wormen gevoelig of bent u net begonnen, laat de bokashi dan eerst twee à drie weken in een grondbak liggen. De zuurgraad daalt, het materiaal wordt deels omgezet, en daarna geeft u het aan de wormen zonder risico op onevenwicht. Het duurt langer, maar het is de veiligste methode.

De zuurgraad corrigeren: eierschalen en calciumcarbonaat

Fijngemalen eierschalen zijn de eenvoudigste correctie: gedroogd en vervolgens tot poeder vermalen, lossen ze geleidelijk op in het zure milieu. Onze RegulaWorm, een 100 % natuurlijk kalkhoudend mengsel speciaal voor de wormenbak, werkt sneller: één eetlepel per week volstaat, en het is een goede oplossing als u geen eieren eet. Anderen gebruiken een milde kalkhoudende bodemverbeteraar, zoals dolomiet of landbouwkalk (calciumcarbonaat), in kleine hoeveelheden.

Gebruik nooit ongebluste kalk of bouwkalk: die zijn bijtend voor de wormen en de micro-organismen. En het heeft geen zin om de hele emmer te willen neutraliseren: een hoekje van de bak en goed strooisel zijn in de meeste gevallen voldoende.

Tekenen dat het goed gaat, of niet

Alles in orde

• Na een paar dagen verzamelen de wormen zich onder en in de bokashi.
• De zure geur verdwijnt binnen een paar dagen en de bak ruikt weer naar bosgrond.
• De bokashi verandert in een donker materiaal, net als de rest van de wormencompost.

Tijd om in te grijpen

• De wormen kruipen langs de wanden omhoog of vluchten uit de bak.
• Een zure of rotte geur blijft in de hele bak hangen.
• Het strooisel wordt doorweekt, of de fruitvliegjes nemen toe.

Stop in dat geval met de bokashi, haal weg wat niet is opgegeten en voeg een flinke laag droog strooisel en gemalen eierschalen toe. Onze fiche Wormen die uit de wormenbak vluchten beschrijft stap voor stap hoe u het evenwicht herstelt.

Wat zegt onderzoek: nog weinig overtuigende resultaten

Bokashi wordt vaak voorgesteld als een manier om "verrijkte" wormencompost te krijgen. De gegevens laten niet toe dat te bevestigen. Een veldproef over meerdere seizoenen, waarin wormen met en zonder bokashi werden vergeleken, leverde geen overtuigende resultaten op. De wormencompost op basis van bokashi bevatte zelfs iets minder calcium, magnesium en kalium, meer natrium, en volgens de auteurs woog het voordeel misschien niet op tegen de extra kosten en het extra werk.

Wij onthouden er één ding uit: bokashi en wormen combineren is vooral een praktische oplossing om zonder tuin meer afval te verwerken, geen recept voor betere wormencompost. Kunt u maar één methode kiezen voor uw groenteschillen, dan blijft de wormenbak de meest complete, zoals we uitleggen in onze fiche Bokashi, compost of wormencompost: welke methode kiest u?.

Om te onthouden

Bokashi en wormen gaan goed samen in kleine doses: uitgelekte bokashi met vooral plantaardige resten, in een hoekje op droog strooisel gelegd, met gemalen eierschalen, en nooit meer dan de wormen in een paar dagen opeten.

Samengevat

Met bokashi verwerkt u de resten die wormen weigeren, en de wormen kunnen daarna een deel van de voorcompost afmaken. De sleutel is matigheid: bokashi is zuur en soms zout, en geeft u in kleine porties, in een hoekje van de bak, op droog strooisel, met fijngemalen eierschalen. Houd uw wormen in het oog, verhoog geleidelijk en kies voor een grondbak als u op veilig wilt spelen. Zo verwerkt u bijna al uw keukenafval, al belooft dat nog geen rijkere wormencompost.

Bijbehorende producten

Wormenbak WORMcube | 2 trays

2 of 3 lagen, 12,5 liter bruikbaar per laag

€ 79,65

Bestseller

Wormenbak WORMbox | 2 trays

Van 2 tot 4 lagen met optionele plantenbak, 13 liter bruikbare inhoud per laag

€ 69,58

Urbalive Bokashi-compostbak

Inhoud 10,6 liter, per stuk of als set van 2 verkrijgbaar

€ 79,65

Nieuw

Wormenbak City Worms | 2 trays

2 of 3 plateaus, 11 liter bruikbaar per plateau

€ 70,48

Andere werelden van de gids

Wormencompostering30 fiches →Composteren25 fiches →EM-micro-organismen26 fiches →