Praktische gids

Composteren

Inhoud van de gids

01Goed beginnen4▸

Hoe ontstaat compost?Gft scheiden: wat zeggen de regels Compostbak opstarten Compost, wormencompost, bokashi of EM?

02Uw compostbak kiezen4▸

Composthoop of compostbak?Houten compostbak Draaiende composter: voor- en nadelen Hoe groot moet uw composter zijn?

03Dagelijks slagen met uw compost6▸

Wat mag er in de composter?Groen en bruin materiaal Vochtigheid en beluchting compost Afval waarover men twijfelt Composteren per seizoen Groenafval: composteren, niet verbranden

04Een probleem oplossen2▸

Compost stinkt of schiet niet op Ongedierte in de composter

05Uw compost oogsten en gebruiken4▸

Is uw compost rijp?Compost oogsten en zeven Compost gebruiken: hoeveelheid per teelt Zelf potgrond maken

06Composteren in de stad en verder gaan5▸

Composteren in appartement Gedeelde composter: zo werkt het Bladaarde Hete compost: de Berkeley-methode Compostversnellers: nuttig of niet?

Praktische gidsComposteren

Zelf potgrond maken met uw compost: de derdenregel en onze recepten

Oppottafel met drie emmers, met gezeefde compost, tuinaarde en zand, een kuip zelfgemaakte potgrond gemengd met een plantschepje, terracotta potten en een zaaitray

Waarom zakken potgrond kopen als u achter in de tuin een composter hebt staan? Met goed rijpe compost, wat aarde en wat zand kunt u zelf mengsels maken om te zaaien, te verpotten en voor plantenbakken. Het is voordelig, u hoeft geen potgrond op basis van turf te kopen en u weet precies wat er in uw potten gaat.

Daarbij moet u wel twee regels in acht nemen: gebruik compost die echt rijp is, en gebruik hem nooit puur. Zo pakt u het aan, met eenvoudige recepten voor elke toepassing.

Compost en potgrond: wat is het verschil?

Zelfgemaakte potgrond in zaaitrays en potjes

De twee worden vaak ten onrechte door elkaar gehaald. Compost is een bodemverbeteraar: een rijk, geconcentreerd materiaal dat de bodem voedt en de structuur ervan verbetert. Potgrond is een groeimedium: een evenwichtig mengsel waarin een plant kan wortelen en water, lucht en een gematigde hoeveelheid voeding vindt. Goede zelfgemaakte potgrond bevat dus compost, maar bestaat niet alleen uit compost.

Op dit punt is de regel duidelijk: zaai of plant nooit rechtstreeks in compost. Enkele zeer veeleisende planten, zoals tomaten of pompoenen, kunnen ermee overweg; de meeste verdragen het niet. Pure compost is te rijk en nog actief, en kan de kieming en beworteling van jonge planten belemmeren.

De juiste compost kiezen: goed rijp, of zelfs „oud”

Voor potgrond is niet elke compost even geschikt. Voor gebruik als groeimedium raden wij compost van minstens 18 maanden oud aan. Dat is duidelijk langer dan voor een gewone gift in de moestuin: in dit stadium is de compost stabiel en is de afbraak volledig voltooid.

Is uw compost jonger, gebruik hem dan in de tuin en houd een deel van uw oogst afgedekt apart voor het volgende seizoen. Zeef de compost voor gebruik: fijne compost werkt prettiger in potten en laat zich beter mengen. Hoe u dat doet, leggen we uit in onze fiche Compost oogsten en zeven.

De derdenregel

Dit is het basisrecept dat het vaakst wordt aangeraden: een derde compost, een derde aarde, een derde zand, gemeten in volume.

De compost levert organische stof en voeding;
de tuinaarde, afkomstig van een gezonde plek en ontdaan van stenen en wortels, geeft het mengsel body en houdt de voedingsstoffen vast;
het zand maakt het geheel luchtiger en zorgt voor drainage, zodat het water niet onder in de pot blijft staan.

Gebruik in de praktijk een emmer als maateenheid: een emmer gezeefde compost, een emmer aarde, een emmer zand, en meng alles goed op een zeil of in een kruiwagen. Deze basis is geschikt voor de meeste toepassingen en u kunt hem aanpassen aan uw planten.

Het advies van Willy

Is uw tuinaarde al licht en zanderig, dan hoeft u geen zand toe te voegen: een mengsel van twee derde aarde en een derde compost werkt prima. Is uw grond daarentegen zwaar en kleverig, houd dan zeker het derde deel zand aan, of zelfs iets meer.

Onze recepten per toepassing

De onderstaande verhoudingen combineren de aanbevelingen van verschillende gezaghebbende gidsen. Wij hebben de marges aangehouden waarover zij het eens zijn.

Om te zaaien

Zaden hebben geen voeding nodig om te kiemen: ze hebben hun eigen reserves. Een licht en voedselarm mengsel past beter bij hen. Reken op ongeveer een kwart goed rijpe, fijn gezeefde compost op driekwart goede, fijne aarde, zo nodig wat luchtiger gemaakt met zand. Goed verteerde bladaarde is ook een uitstekend zaaimedium (zie verderop).

Om te verpotten en voor kamerplanten

De derdenregel voldoet goed. Voor planten die van een lichtere grond houden, kunt u teruggaan naar een kwart compost op driekwart aarde.

Om een plantenbak aan te leggen

Voor een nieuwe plantenbak met bloemen of groenten blijft de derdenregel een goede basis. De geraadpleegde gidsen staan 30 tot 40 % compost toe in een nieuwe plantenbak: ga daar niet boven.

Om een plantenbak te vernieuwen

U hoeft niet elk jaar alles weg te gooien. Verwijder de oude wortels, maak de oude aarde los en voeg er ongeveer 20 % compost aan toe, zonder die verhouding te overschrijden. Zo kan uw plantenbak weer een nieuw seizoen mee.

Hebt u ook een wormenbak, weet dan dat wormencompost veel geconcentreerder is dan tuincompost: hij wordt anders gedoseerd, zoals we uitleggen in onze fiche Wormencompost en compostthee oogsten.

Bladaarde, de bondgenoot van het zaaien

Silo van gaas gevuld met dode bladeren en, ervoor, een hoopje zeer donkere en fijne bladaarde opgeschept met een plantschepje Dode bladeren die apart worden gecomposteerd, leveren een ander product op dan compost: bladaarde. Die is armer, heel licht en heel fijn, en daarmee een ideaal medium om te zaaien. Reken op ongeveer twee jaar voordat de meeste bladeren verteerd zijn; bladaarde van meer dan twee jaar oud kan als zaaigrond dienen. Jongere bladaarde is een goede mulch. Bladeren van eik, beuk en haagbeuk geven de beste resultaten. We beschrijven de werkwijze in onze fiche Bladaarde: wat doet u met dode bladeren?

Uw mengsel controleren met de tuinkerstest

Doe eerst een proef voordat u met al uw voorjaarszaaisels begint. Vul een of twee kleine potjes met uw zelfgemaakte potgrond, zaai er wat tuinkerszaad in, geef water en zet ze warm. Kiemen de zaden goed en gelijkmatig binnen ongeveer een week, dan is uw mengsel klaar. Is de kieming zwak of onregelmatig, dan is uw compost waarschijnlijk niet rijp genoeg of zit er te veel van in het mengsel: voeg aarde toe en herhaal de test. Een nauwkeurigere versie van deze test vindt u in onze fiche Hoe weet u of uw compost rijp is?

Wist u dat?

Tuincompost wordt zelden warm genoeg om alle onkruidzaden te doden. Voor gevoelige zaaisels kunt u licht vochtige compost 30 minuten in de oven verwarmen op ongeveer 80 °C. Dit is optioneel en alleen bedoeld voor kleine hoeveelheden om mee te zaaien.

Zelfgemaakte potgrond goed bewaren

Bewaar uw zelfgemaakte potgrond beschut tegen regen, in een bak of in niet-luchtdichte zakken, zodat hij licht vochtig blijft zonder te gaan rotten. Om compost, aarde en zand naar uw oppotplek te brengen, bespaart onze compostopvangkar van 55 liter u heel wat heen-en-weergeloop. En tuiniert u in de stad, op een balkon of terras, dan helpt ons boek „Composteren in de stad” u verder op weg.

Om te onthouden

Nooit pure compost in een pot. Gebruik voor zelfgemaakte potgrond goed rijpe, gezeefde compost, bij voorkeur van 18 maanden of ouder, en volg de derdenregel: compost, aarde, zand. Om te zaaien volstaat een kwart compost.

Samengevat

Zelf potgrond maken is eenvoudig: goed rijpe, gezeefde compost, tuinaarde en zand, in gelijke delen gemengd volgens de derdenregel. Voor zaaisels gebruikt u minder compost, voor veeleisende plantenbakken iets meer, en om een oude plantenbak te vernieuwen houdt u het bij ongeveer 20 %. Bladaarde van meer dan twee jaar oud maakt het geheel voor het zaaien ideaal compleet. Doe vooraf even een tuinkerstest, en zowel uw zaaisels als uw verpotte planten profiteren ten volle van uw compost.