Praktische gids

Composteren

Inhoud van de gids

01Goed beginnen4▸

Hoe ontstaat compost?Gft scheiden: wat zeggen de regels Compostbak opstarten Compost, wormencompost, bokashi of EM?

02Uw compostbak kiezen4▸

Composthoop of compostbak?Houten compostbak Draaiende composter: voor- en nadelen Hoe groot moet uw composter zijn?

03Dagelijks slagen met uw compost6▸

Wat mag er in de composter?Groen en bruin materiaal Vochtigheid en beluchting compost Afval waarover men twijfelt Composteren per seizoen Groenafval: composteren, niet verbranden

04Een probleem oplossen2▸

Compost stinkt of schiet niet op Ongedierte in de composter

05Uw compost oogsten en gebruiken4▸

Is uw compost rijp?Compost oogsten en zeven Compost gebruiken: hoeveelheid per teelt Zelf potgrond maken

06Composteren in de stad en verder gaan5▸

Composteren in appartement Gedeelde composter: zo werkt het Bladaarde Hete compost: de Berkeley-methode Compostversnellers: nuttig of niet?

Praktische gidsComposteren

Compost dat stinkt, te nat of te droog is of niet opschiet: de diagnose

Willy de compostworm als detective, met een geruite pet op, voor een open houten compostbak: vergrootglas op een statief, ontsnappende geur, plas compostsap, droge dode bladeren en een compostthermometer

Gezonde compost vraagt niet veel: hij ruikt naar bosgrond, slinkt week na week en lijkt uiteindelijk op goede aarde. Gaat er iets mis, dan laat hij dat snel merken, via een geur, een structuur of een hoop die niet meer verandert. Geen zorgen: bijna al die signalen komen neer op slechts drie instellingen: lucht, water en de balans tussen groen en bruin materiaal.

Gebruikt u een wormenbak, dan lijken de oorzaken op elkaar, maar zijn de oplossingen anders: lees dan liever onze fiche Nare geur in de wormenbak.

Geur van rotte eieren of riool: de compost krijgt te weinig lucht

Dit is het meest voorkomende probleem. De micro-organismen die goede compost maken, ademen: ze hebben zuurstof nodig. Als de lucht niet meer circuleert, nemen andere micro-organismen het over, die zonder zuurstof leven. Zij produceren dan stinkende gassen, maar ook methaan, een krachtig broeikasgas.

Het luchttekort heeft bijna altijd dezelfde oorzaak: te veel water en te fijn materiaal dat inklinkt. Een dikke laag vers maaisel, een grote emmer sappige schillen of enkele weken regen op een open bak zijn genoeg om alle holtes in het mengsel dicht te slaan.

Wat kunt u doen?

Ingeklonken en doorweekte compost: er is te weinig lucht

Woel de massa om om hem losser te maken en er lucht in te brengen, met een riek of met een beluchter zoals onze Brass'Compost;
meng er grof bruin materiaal door: versnipperde takken, dode bladeren, stro, gescheurd bruin karton;
is de compost echt doorweekt, spreid dan een deel ervan enkele uren uit in de zon, of meng er drogere compost of droge aarde door;
sluit het deksel, of dek de hoop af, tijdens zeer regenachtige periodes.

Controleer daarna het resultaat met de knijptest: er moeten een paar druppels tussen uw vingers verschijnen, zonder dat het eruit loopt. Deze handeling en hoe vaak u moet omwoelen, leggen we uit in onze fiche Vocht en beluchting van compost.

Kleverige, ingeklonken compost waar sap uit loopt

Dit probleem, verwant aan het vorige, ziet u eerder dan u het ruikt: een plakkerige, groenige massa, soms met sap onderaan de compostbak. De meest voorkomende boosdoener is te veel vers maaisel: in een dikke laag en zonder iets anders erbij vormt het een compacte koek waar geen lucht meer door kan.

De oplossing is dezelfde: houtsnippers of dode bladeren, en dan goed mengen. Maak er voor het maaisel een gewoonte van het eerst uitgespreid in de zon te laten drogen voordat u het toevoegt, of houd een deel ervan apart om de moestuin en de voet van struiken te mulchen. De juiste verhouding tussen 'groen' en 'bruin' wordt stap voor stap uitgelegd in onze fiche Groen en bruin materiaal.

Ammoniakgeur: te veel stikstofrijk materiaal

Een scherpe geur die doet denken aan sommige schoonmaakmiddelen, wijst op een teveel aan stikstof. Het mengsel bevat veel groen materiaal (maaisel, keukenafval, verse mest) en te weinig koolstofrijk materiaal om het in evenwicht te brengen. De micro-organismen kunnen niet alles verwerken, en de overtollige stikstof ontsnapt als ammoniak in de lucht. Dat is allemaal verloren mest voor uw tuin.

De oplossing bestaat uit twee handelingen: bruin materiaal toevoegen en daarna mengen. Maait u veel, bewaar het overschot aan maaisel dan om te mulchen. Een andere, onverwachtere mogelijke oorzaak: kalk, waarover we het hieronder hebben.

Droge, vezelige compost die niet meer verandert

De omgekeerde situatie: u tilt het deksel op en vindt bladeren, takjes en verschrompelde schillen terug, bijna onaangetast, weken nadat u ze erin hebt gedaan. Het mengsel heeft te weinig water, en vaak ook te weinig groen materiaal. Zonder vocht vertragen de micro-organismen en stoppen ze uiteindelijk gewoon met werken.

Geef water terwijl u omwoelt, zodat de hele massa vochtig wordt en niet alleen de bovenkant;
voeg groen en vochtig materiaal toe: schillen, loof uit de moestuin, maaisel in een dunne laag;
knip of versnipper te grote stukken, die veel langzamer verteren;
controleer in de zomer vaker het vochtgehalte.

Compost die niet warm wordt: reden tot zorg?

Compostthermometer in een verterende hoop in een houten compostbak, met een lichte dampsliert erboven Niet per se. De verklaring is eenvoudig: in een compostbak voor thuisgebruik ontsnapt de geproduceerde warmte gemakkelijk, en meestal verloopt het composteren zonder duidelijke temperatuurstijging. Dat belet niet dat u goede compost krijgt; het duurt alleen wat langer.

Lijkt er daarentegen al weken niets te veranderen, loop dan de mogelijke oorzaken na:

het volume: een kleine hoop of een halflege compostbak houdt de warmte slecht vast; u kunt uw materiaal beter enkele dagen verzamelen en dan in één keer een grotere hoeveelheid toevoegen;
het mengsel: te veel bruin vertraagt alles, te veel groen verstikt de massa;
het water: te droog of te nat, het resultaat is hetzelfde, alles valt stil;
de lucht: ingeklonken compost werkt op een laag pitje;
het seizoen: in de winter neemt de activiteit vanzelf af, en dat is normaal (zie onze fiche Composteren door de seizoenen heen).

Laatste mogelijkheid: uw compost is goed warm geworden, maar warmt niet meer op, zelfs niet na flink omwoelen. Meestal is dat een teken dat hij gestabiliseerd is en aan het einde van het proces komt. Controleer dan of hij rijp is met de tests uit onze fiche Hoe weet u of uw compost rijp is?

Het advies van Willy

Corrigeert u te natte compost, leg het bruine materiaal dan niet alleen bovenop: meng het over de hele hoogte door, met een riek of een beluchter. Een droge laag op een doorweekte massa verbergt het probleem alleen maar.

Geheugensteuntje: symptoom, oorzaak, oplossing

Geur van rotte eieren of riool: te weinig lucht en te veel water. Woel om, voeg grof bruin materiaal toe, bescherm tegen regen.
Kleverige massa, uitlopend sap: te veel maaisel of groen in één keer. Voeg houtsnippers toe, meng, laat maaisel drogen voordat u het toevoegt.
Ammoniakgeur: te veel stikstof, of toegevoegde kalk. Voeg bruin materiaal toe, zie af van kalk.
Droog, vezelig, er gebeurt niets: te veel bruin, te weinig water. Geef water terwijl u omwoelt, voeg groen toe, knip grote stukken kleiner.
Wordt niet warm: klein volume, koud seizoen of onevenwichtig mengsel. Voeg grotere hoeveelheden toe, herstel de balans, heb geduld.
Warmt niet meer op na omwoelen: compost waarschijnlijk gestabiliseerd. Test of hij rijp is.

Kalk, een goedbedoeld maar slecht idee

Je leest nog weleens dat je compost zou moeten bekalken om hem te zuiveren. Dat is zinloos en zelfs averechts: kalk levert compost geen enkel voordeel op. Rijpe compost is al licht basisch, en kalk bevordert het vrijkomen van ammoniak: u verliest stikstof en veroorzaakt juist de geur die u wilde voorkomen.

Wees even voorzichtig met houtas: in kleine hoeveelheden gestrooid is het geen probleem; in grote hoeveelheden maakt het het mengsel veel te basisch.

En compoststarters?

Laten we eerlijk zijn: als lucht, water en de groen/bruin-balans goed zijn, werkt compost prima zonder starter, en een schep rijpe compost of tuinaarde brengt al de nuttige micro-organismen mee. De zeldzame gevallen waarin een starter een handje kan helpen, worden uitgelegd in onze fiche Compoststarters: nuttig of niet? Wilt u het toch proberen, dan kunt u met onze Kit om uw eigen Bokashi- & compoststarter te maken er zelf een bereiden.

Om te onthouden

Sterke geur: te veel water of te veel groen, voeg bruin en lucht toe. Droge compost die niet verandert: te veel bruin, voeg water en groen toe. In beide gevallen is flink omwoelen vaak genoeg om alles weer op gang te brengen.

Samengevat

Compost die stinkt, krijgt meestal te weinig lucht, omdat hij te nat is of te veel groen materiaal bevat: bruin materiaal, omwoelen en een gesloten deksel bij regenweer lossen de meeste gevallen op. Droge, stilstaande compost heeft juist water en groen materiaal nodig. Dat hij niet warm wordt, is op zich geen probleem in een compostbak voor thuisgebruik, zolang het volume afneemt. Vergeet kalk, houd een voorraad droog materiaal bij de hand, en uw compostbak ruikt al snel weer naar bosgrond.