Effectieve micro-organismen (EM): wat de wetenschap echt zegt, studies en resultaten

Afdrukken

Effectieve micro-organismen, of EM, hebben hun liefhebbers en hun critici. De een schrijft ze bijna universele effecten toe, in de tuin, in huis, op de gezondheid en zelfs in rivieren. De ander ziet er niet meer in dan een ferment zoals elk ander, verkocht voor goudgeld. Wij verkopen EM-producten en maken er zelfs onze bokashi-activator mee: juist daarom willen we u vertellen wat de studies echt laten zien, ook wanneer ze teleurstellen.

Deze fiche behandelt alle toepassingen van EM. Voor de bokashi-emmer in het bijzonder kunt u onze fiche Bokashi en EM: wat de wetenschap echt zegt raadplegen.

Waarom EM ter discussie staan

Het mengsel werd in de jaren 1980 in Japan ontwikkeld door professor Teruo Higa. Sindsdien wordt het in veel landen verspreid en is er veel over geschreven. Maar een groot deel daarvan komt van de fabrikant, zijn partners of weinig kritische tijdschriften. Professor Higa erkende zelf in een tekst uit 1994 dat de belangrijkste beperking van dit onderzoek het gebrek aan reproduceerbaarheid en consistentie van de resultaten was.

Drie moeilijkheden bemoeilijken de beoordeling:

• De samenstelling verschilt per product en per land. Niet alle etiketten vermelden dezelfde stammen.
• EM worden bijna altijd samen met voeding toegediend: melasse, zemelen, bokashi, gefermenteerde extracten. Een waargenomen effect kan van dat organische materiaal komen en niet van de microben.
• De toepassingen lopen sterk uiteen: een resultaat bij compost zegt niets over zwembadwater of de menselijke gezondheid.

Om te onthouden

Een goede studie over EM vergelijkt drie situaties: zonder iets, met het EM-product en met hetzelfde product in gesteriliseerde vorm. Als het gesteriliseerde product even goed werkt als het levende, dan komt het effect niet van de micro-organismen.

In de tuin en op het veld

Dit is de best onderzochte toepassing, en ook die met de meest uiteenlopende resultaten.

• Een vierjarige proef in Zwitserland, in de biologische landbouw, vergeleek levende EM, gesteriliseerde EM en een controle. Alleen gesproeid hadden EM geen enkel effect op de opbrengst of op het microbiële bodemleven. Met bokashi kwamen er enkele verschillen naar voren, maar niet consistent, en de gesteriliseerde EM deden het even goed als de levende: de kleine effecten kwamen van de voedingsstoffen in de bokashi.
• Driejarige proeven in Beieren maten een opbrengstwinst van 8 % bij tarwe met een geactiveerde EM, zonder significant effect bij veldbonen en gerst. Na aftrek van de productkosten was het niet rendabel. EM-keramiek, uitgestrooid aan 150 kg per hectare, verbeterde geen enkele opbrengst.
• Een meta-analyse uit 2015, op basis van 39 artikelen, vond gemiddeld een positief effect op de groei, maar zwak en sterk wisselend per gewas, soms zelfs negatief. In de veldproef van dezelfde onderzoekers leverde de behandelde maïs niet meer op. In de kas was hij daarentegen 51 % aantrekkelijker voor een rups, omdat zijn chemische afweer zwakker was. Op het veld lag de diversiteit aan roofinsecten bovendien 26 % lager.
• Wat bodemziekten betreft, vonden Nederlandse proeven geen algemene verbetering van de weerbaarheid van de bodem, met in één test zelfs meer zieke planten, en bij een andere ziekte een gunstig effect in slechts één op de drie bodems.

Daartegenover stellen verschillende positieve overzichtsartikelen dat de meeste studies gunstig uitvallen. Maar ze beperken zich vaak tot het tellen van publicaties, zonder rekening te houden met de kwaliteit ervan of met het ontbreken van een gesteriliseerde controle. De meest bemoedigende resultaten komen vooral uit warme klimaten of uit pot- en kasproeven, en zijn niet zomaar over te zetten naar een Europese moestuin. Wilt u zelf oordelen? Doe dan een proef met een controlebed, zoals we uitleggen in onze fiche EM gebruiken in de moestuin.

Compost, fermentatie, geurtjes en inkuilen

Hier zijn EM het meest op hun plaats, want het gaat om fermentatie, een domein waarin melkzuurbacteriën zich al eeuwenlang bewezen hebben.

• Melkzuurfermentatie is een vastgesteld mechanisme: melkzuurbacteriën zetten suikers om in zuren, de pH daalt en het materiaal blijft bewaard in plaats van te rotten. Dat is het principe van bokashi, zuurkool en inkuilen. Hoe EM daarbij te werk gaan, leest u in onze fiche Hoe werken EM?
• Bij gewone compost lieten de beschikbare proeven geen duidelijk verschil zien: een goed uitgebalanceerde hoop bevat al alle nodige micro-organismen.
• Bij inkuilen is het nut van entmiddelen op basis van melkzuurbacteriën goed aangetoond. Gegevens die specifiek over EM-producten gaan, zijn schaarser.
• Wat geurtjes en ammoniak uit strooisel betreft, maten enkele proeven in de pluimveehouderij in Azië een duidelijke daling van de ammoniak wanneer een EM-oplossing op het strooisel werd gesproeid, zonder effect op de groei van de dieren. De resultaten zijn bemoedigend, maar het gaat om weinig proeven, in een warm klimaat, met wisselende producten en doseringen.
• Bij septische putten hebben biologische toevoegingen in het algemeen geen blijvend voordeel aangetoond: een put bevat al enorme hoeveelheden bacteriën.

Water en milieu

Het uitzetten van EM-ballen in rivieren is de meest besproken toepassing in de media. Laboratoriumproeven die gezuiverd water aankondigen, hebben vaak een zwakke opzet. De meest grondige evaluatie, twee jaar lang uitgevoerd op Hawaï met een controlegebied, vond in het veld geen enkel meetbaar effect. In tanks verslechterden de ballen het water zelfs, doordat ze fosfor en bacteriën toevoegden, en bij tien keer de aanbevolen dosis de zuurstof uitputten. In een groot Europees stuwmeer deed een vloeibare EM het fosforgehalte een week na toediening dalen, maar na twee weken waren de meeste metingen weer op hun beginniveau. We bespreken deze resultaten uitgebreid in onze fiche over bokashiballen voor de vijver.

De beweringen over het saneren van vervuilde bodems of het verlagen van radioactiviteit na kernongevallen steunen op documenten van de fabrikant zelf, zonder onafhankelijke bevestiging. Wij nemen ze niet over.

Gezondheid, dranken en keramiek

• Dranken: het gepubliceerde onderzoek over EM-X betreft cellen of ratten, met een oude formule op basis van rijst, papaja en zeewier. We hebben geen enkele grondige klinische studie bij mensen gevonden. De regels voor de presentatie van deze producten worden toegelicht in onze fiche Dranken, zout, zeep en tandpasta met EM.
• Keramiek: omdat ze op hoge temperatuur gebakken worden, bevatten ze geen levende micro-organismen meer. De aangekondigde effecten op water worden door geen enkele onafhankelijke studie onderbouwd, en de gegeven verklaringen stemmen niet overeen met enig bekend fysisch of chemisch mechanisme. Onze volledige analyse vindt u in de fiche EM-keramiek.

Wist u dat?

Bij een onafhankelijke evaluatie vond de genetische analyse van een EM-product alleen melkzuurbacteriën. De fotosynthetische bacteriën, vaak voorgesteld als het hart van het mengsel, ontbraken. De werkelijke inhoud kan dus verschillen van product tot product en van partij tot partij.

Ons standpunt

Na het lezen van deze studies zien wij EM als volgt.

• Een fermentatiemiddel, nuttig om een melkzuurfermentatie op gang te brengen en in goede banen te leiden: bokashi-emmer, gefermenteerde zemelen, maaisel of mest onder zeil, inkuilen, het beperken van geurtjes.
• Een optioneel hulpmiddel in de tuin, om op slechts een deel uit te proberen, zonder een hogere oogst te verwachten.
• Geen meststof, geen ontsmettingsmiddel, geen behandeling voor planten, dieren of mensen. Deze termen hebben trouwens een precieze wettelijke betekenis, toegelicht in onze fiche EM en regelgeving.
• Geen wondermiddel: niet-aangetoonde effecten presenteren we altijd als beweringen van de fabrikant, en wat tot de pseudowetenschap behoort, halen we uit onze gids.

Het advies van Emy

Voordat u definitief voor een EM-product kiest, verdeelt u een bed, een bak of strooisel in tweeën: behandel de ene helft, laat de andere zoals ze is, en noteer uw waarnemingen gedurende een volledig seizoen. Uw eigen vergelijking zegt meer dan alle beloften.

Samengevat

De wetenschap bevestigt de kern van de zaak: melkzuurfermentatie bewaart organisch materiaal en beperkt rotting. Grondige proeven in een gematigd klimaat hebben echter niet aangetoond dat EM de oogst verhogen of de bodem blijvend verrijken, en de waargenomen effecten komen vaak van het organische materiaal dat ermee gepaard gaat. De beloften over rivieren, gezondheid en keramiek zijn niet aangetoond. Wij zien EM dus als een praktisch fermentatiemiddel, te gebruiken voor waar het goed in is, zonder in wonderen te geloven.

Bijbehorende producten

Bestseller

Roze EM keramische kralen | 50 parels

Verwijdert chloor en ongewenste resten uit het water

€ 9,98

Bestseller

Bokashi EM compostactivator | Zak van 1 kg

Per stuk of in sets van 2 of 3 zakken

€ 7,83

Bestseller

EM-1 moedoplossing van effectieve micro-organismen | Fles van 250 ml

Flessen van 250 ml, 1 en 10 liter

€ 12,38

Bestseller

EM-A Voedingssupplement Nutribiome | Bag-in-box van 2 L

Probioticum voor diervoeding, van 2 tot 1000 liter

€ 16,74

Andere werelden van de gids

Wormencompostering30 fiches →Composteren25 fiches →Bokashi24 fiches →