Hoe planten regenwormen zich voort in een wormenbak?

Een van de vragen die beginners het vaakst stellen: planten mijn wormen zich vanzelf voort, en hoe snel groeit mijn populatie? Goed nieuws: compostwormen planten zich op natuurlijke wijze en vrij snel voort in een goed onderhouden wormenbak. Zo werkt die cyclus, van de eerste paring tot de komst van nieuwe wormen.

Tweeslachtige wormen, maar geen zelfbevruchting

Regenwormen zijn tweeslachtig: elk exemplaar heeft zowel mannelijke als vrouwelijke voortplantingsorganen. Dat betekent niet dat een worm zich in zijn eentje kan voortplanten — paring blijft nodig, een beetje zoals bij slakken. Elke worm produceert zowel eicellen als sperma, maar heeft een partner nodig om zijn eigen eitjes te bevruchten.

Het teken dat een worm geslachtsrijp is, is het clitellum: deze zichtbare verdikking op zijn lichaam, ongeveer op een derde van zijn lengte, is het orgaan dat later de cocon zal vormen.

De paring en de vorming van de cocon

Wanneer twee volwassen wormen elkaar ontmoeten, paren ze buik tegen buik, in tegengestelde richting, kop naast staart. Elk geeft zijn sperma door aan de ander, die het in voorraad bewaart. Enige tijd na de scheiding scheidt het clitellum van elke worm een stof af die aan de buitenkant uithardt en een cocon vormt. Door naar voren te glijden om zich ervan te ontdoen, legt de worm er zowel zijn eigen eitjes als het sperma van zijn partner in, dat ze daarbij bevrucht.

Cocons: hoe zien ze eruit?

Een cocon is ongeveer 3 mm groot, ongeveer zo groot als een rijstkorrel. Hij verandert geleidelijk van kleur naarmate de jonge wormen zich binnenin ontwikkelen: eerst parelwit, dan geel, dan lichtbruin en ten slotte roodachtig vlak voordat ze uitkomen. Reken op minstens drie weken ontwikkeling voordat er een of meer jonge wormen uitkomen — het uitkomen hangt sterk af van de temperatuur van de omgeving.

Elke cocon kan tot een tiental bevruchte eitjes bevatten, maar in de praktijk komen er meestal maar twee of drie jonge wormen uit. Bij de geboorte zijn ze wit, bijna doorschijnend, en piepklein: enkele millimeters lang en amper 2 tot 3 milligram zwaar.

Wist u dat?

Elke cocon is maar enkele millimeters groot, maar kan tot een tiental eitjes bevatten — ook al komen er in de praktijk maar twee of drie jonge wormen uit.

Hoelang duurt het voordat een jonge worm zich zelf voortplant?

Reken op 4 tot 6 maanden voordat een jonge worm geslachtsrijp is en zich op zijn beurt kan voortplanten. Die termijn varieert naargelang de omstandigheden: temperatuur, vochtigheid, beschikbaarheid van voedsel en populatiedichtheid in uw wormenbak spelen allemaal een rol. Uw wormen planten zich optimaal voort tussen 15 en 25 °C — dezelfde temperaturen waarbij ze uw afval het best verteren. Hoe dichter u bij dit bereik blijft, hoe sneller uw wormen volwassen worden en zich voortplanten.

Hoe snel groeit de populatie?

Onder goede omstandigheden verdubbelt de wormenpopulatie in een wormenbak ongeveer elke 3 tot 4 maanden. Dat is een gemiddelde: het veronderstelt een stabiele temperatuur, regelmatige voeding en voldoende beschikbare ruimte. Hoe u de juiste plek inricht — met name qua temperatuur en ligging — leest u in onze fiche Zo start u uw wormenbak

Waarom wordt de populatie nooit onbeheersbaar?

Wees gerust: uw wormen gaan uw woning niet overnemen. Hun populatie reguleert zichzelf op natuurlijke wijze, op basis van drie hoofdfactoren: de hoeveelheid beschikbaar voedsel, de ruimte die ze hebben en de ophoping van hun eigen uitwerpselen in een beperkte ruimte. Wanneer een van deze factoren beperkend wordt, vertraagt de productie van cocons vanzelf — u hoeft dus niet in te grijpen om de voortplanting van uw wormen af te remmen.

Dit mechanisme verklaart ook waarom uw wormenbak met etages na verloop van tijd steeds vaker om uw aandacht vraagt: meestal gaat het er gewoon om de onderste etage, die rijp is geworden, te oogsten en leeg weer bovenop de stapel te zetten; minder vaak, als die onderste etage nog niet rijp is terwijl de andere al vol zijn, is dat het teken dat u echt een extra etage nodig hebt. Lees onze fiche De wormenbak met etages om elk van deze twee signalen te leren herkennen.

Hoe bevordert u een goede voortplanting?

Met een paar eenvoudige handelingen helpt u uw wormen zich onder goede omstandigheden voort te planten. Het calcium uit gemalen eierschalen — die we al aanraden in onze fiche Het dieet van regenwormen om de zuurgraad te regelen — bevordert ook de productie van cocons. Koffiedik, regelmatig toegevoegd, zou eveneens een positief effect op de voortplanting hebben, naast zijn rol als structuurmateriaal die al in diezelfde fiche aan bod kwam.

Een stabiele temperatuur, bij voorkeur tussen 15 en 25 °C, en een rustige omgeving spelen ook een belangrijke rol. Wilt u uw kolonie een extra zetje geven, dan is onze Wormboost, te verdunnen met water, juist ontwikkeld als voortplantingsbooster voor uw wormen.

Samengevat

Uw wormen planten zich op natuurlijke wijze voort, zonder dat u iets hoeft te doen: paring, cocon en enkele weken later de komst van nieuwe wormen. Reken op meerdere maanden voordat die zich op hun beurt voortplanten, en op een populatie die onder goede omstandigheden ongeveer elke 3 tot 4 maanden verdubbelt — een ritme dat zichzelf reguleert, zonder ooit onbeheersbaar te worden.

Bijbehorende producten

Bestseller

Compostwormen Eisenia | 250 g wormen (ca. 500 st.)

Verpakking van 250 g tot 10 kg wormen

14,79 €

-25%

19,72 €